Wie controleert de controleur?
Het wordt stilaan tijd om een aantal zondebokken aan te duiden voor het huidige financiële fiasco. Na het lezen van de kranten lijkt (te veel) innovatie in de financiële sector een goede kanshebber voor een van de hoofdprijzen. Want het herverpakken van woningkredieten in instrumenten waarvan niemand het risico kon inschatten, is voor veel critici het begin van het einde geweest.
Maar dat is kort door de bocht. De markt had immers wel spelers aangeduid om op de winkel te passen en de kredietrisico's van die nieuwe producten in te schatten: kredietagentschappen met ronkende namen als Standard & Poor's (S&P), Moody's en Fitch. Het vernuftige aan dat systeem was dat je als investeerder niet meer hoefde te weten wie de eigenaar was van een huis, hoeveel die verdiende en waar het huis stond om het risico van een hypotheek in te schatten. Een waardering van een erkend kredietagentschap volstond. Of zo had het moeten zijn.
Tot nu toe zijn de agentschappen netjes in de schaduw blijven staan, maar hun rol kan best wat desinfecterend daglicht gebruiken. Het vreemde is dat de sector tegelijkertijd aan te weinig en te veel concurrentie lijdt.
Het probleem begint met het oligopolie van drie grote kredietagentschappen. Meer dan tien jaar geleden zei Thomas Friedman al dat er twee supermachten in de wereld waren: de Verenigde Staten en Moody's. Al was het onduidelijk welke supermacht de grootste was. Dat komt doordat je aan de overkant van de plas een waardering moet hebben van een erkend kredietagentschap om te mogen meespelen. En die erkenning wordt maar mondjesmaat verstrekt, dus wordt de markt netjes verdeeld onder enkele grote spelers. Moody's alleen al zag zijn inkomsten de voorbije tien jaar met 900procent toenemen. Het moest zich dus weinig zorgen maken over zijn fouten. Om maar een voorbeeld te geven: Enron werd kredietwaardig bevonden vier dagen voor het ineenstortte.
Paradoxaal genoeg is het tweede probleem van de sector de moordende concurrentie tussen de grote spelers. Want wie betaalt de rekening van deze dames en heren? De investeerder die een onafhankelijk advies over het risico van een krediet wil? Neen. De uitgever van schuldbewijzen is klant. Die krijgt in de praktijk de mogelijkheid om te shoppen voor de meest gunstige rating, anders neemt hij zijn business naar de concurrent. De scheidsrechter blijkt in de praktijk dus zelf mee te spelen.
Om klanten binnen te halen en te houden, bleken managers van kredietagentschappen tot veel bereid. Eén collega van een groot agentschap tot een andere: 'Een deal zou door koeien kunnen gestructureerd zijn en wij zouden er nog een waardering op kleven.' Of een berichtje van een manager naar zijn collega's die hoopte dat 'we allemaal rijk en op pensioen zijn wanneer dit kaartenhuisje ineenstort'.
In hun zoektocht naar meer omzet schuwden ze ook de malafide zakenpraktijken niet. Zo kregen bedrijven die nog niet in de klantenportefeuille van de grote kredietagentschappen zaten, een tijd geleden plots onvrijwillige evaluaties van hun kredietrisico. Die waarderingen werden gebaseerd op publiek beschikbare informatie. Opeens kon een groot aantal ondernemingen nog maar moeilijk een lening afsluiten omdat ze, ongevraagd, een C-rating hadden ontvangen. Dat kon echter gemakkelijk verholpen worden. Met een vriendelijke brief lieten de agentschappen aan de bedrijven in kwestie weten dat ze een meer accurate rating konden krijgen, als ze betaalden voor een kredietwaardering. In Sicilië heet zoiets chantage.
Maar de dames en heren van Moody's, S&P en Fitch kunnen zelfs na het in elkaar klappen van de markt op beide oren slapen. Hun adviezen blijken juridisch onder de vrije meningsuiting te vallen. En dus kunnen ze niet vervolgd worden voor onoordeelkundige of foute waarderingen. Een gouden businessmodel.
donderdag 30 oktober 2008
Vind je dit interessant? Deel het met anderen.
