Paradox van Parys: Tering & Nering

Mijn ogen zijn gisteren opengegaan op de familiedag van de provincie Vlaams-Brabant. Ik wist niet wat ik zag. Achthonderd families kregen daar een gratis picknick aangeboden met streekproducten - al situeerden de croissants Leuven veeleer in de streek van Parijs dan van Brussel. Dansen, knutselen, ballonnen blazen, werkelijk alles was daar gratis. En met mijn slecht karakter kon ik alleen bedenken dat als de staat ontvet moet, ik een eerste slachtoffer had gevonden.

Mensen spannen samen
Al sinds mensenheugenis spannen mensen samen. Ze doen dat in staten. Om zich beter te kunnen verdedigen tegen een externe vijand. Om het economische leven te organiseren. En om zorg te dragen voor de zwakkeren in een maatschappij. De overheid heeft dus als enige bestaansreden positief bij te dragen tot de welvaart en het welzijn van zijn inwoners. De paradox is dat een aantal staten vandaag vaak het omgekeerde doet.

Griekenland, Portugal en ... België
U denkt spontaan aan Griekenland of Portugal. Maar ook De Standaard kopte deze week ‘Belgische overheid weegt op concurrentiepositie.' Aanleiding was de jaarlijkse competitiviteitsrangschikking van het Zwitserse IMD. Op een Oeso-lijstje prijken we aan de top van de landen die het meeste overheidsgeld verspillen. En het Planbureau heeft netjes uitgerekend dat we 22 miljard euro moeten besparen. Dat is 4.814 euro per gezin. Of u dat even wilt overschrijven op de rekening van de overheid?

Ontvetten
Er is dus maar één oplossing: we moeten de staat ontvetten. Maar de analyse is makkelijk, de remedie moeilijk. In een wereld waar de PIGS-landen imploderen en de rentetarieven op Griekse staatsbons exploderen, kunnen we misschien van Zwitserland leren. Dat land gelastte net de uitgave van enkele nieuwe overheidsobligaties af. De reden? Niet meer nodig. Want de overheid maakte in april een overschot bekend van 2,7 miljard Zwitserse frank. Samen met een vermindering van de overheidsschuld met 11 miljard Zwitserse frank. Nochtans was het recent anders. Tussen 1990 en 1998 groeide de Zwitserse schuld pijlsnel van 32 procent van het bruto nationaal product tot 55 procent van het bnp.

Leg politici aan banden
Hoe hebben de Zwitsers dat dan opgelost? Simpel. Ze hebben hun politici aan banden gelegd. En een systeem in hun grondwet gestemd dat de staat verplicht om de inkomsten en uitgaven in balans te brengen over de periode van één economische cyclus. Een jaarlijks deficit kan nog wel om de regering wat ruimte te geven. Niet zo gek, die Zwitsers. Hallo België?

Eenvoud maakt macht
Dat ontslaat ons uiteraard niet van de oefening om hier te besparen. Maar ook daar kunnen we voorbij de slogans best wat creatiever uit de hoek komen. Waarom stoppen we niet met alleen te schieten op het aantal ambtenaren, maar ontwerpen we gewoon een eenvoudiger belastingsysteem of verminderen we het aantal banenplannen. Eenvoud leidt tot minder misbruikmogelijkheden en maakt minder controles noodzakelijk.

Preventie
Afschaffen is moeilijk. Daarom is preventie belangrijk, ook voor onze overheidsschuld. Laat ons dus preventief uitzinnige tekorten wettelijk beperken en creatief besparen.
De invoering van het Zwitserse systeem kan ons redden van politici met een gat in hun hand en een hand in onze portemonnee.

De Paradox van Parys verschijnt op vrijdag in De Standaard.