Paradox van Parys: Leuven zonder Inbev
Is als een café zonder bier. En dat is niet enkel zo voor het straatbeeld aan de Vaartkom waar het gerstenat wordt gebrouwen. Als ik in zeven haasten van de trein waai en er zich een bittere hopgeur in mijn neusgaten nestelt, dan weet ik dat ik thuis ben. In Leuven stroomt het bier door de aderen van de inwoners. En als er heibel is in de Stella, dan is er bonje in de familie. Het sociaal conflict aan de poorten in de Vuurkruisenlaan snijdt dwars door het hart van de stad.
Antwerpen zonder GM
Mijn thuisstad zonder zijn historische brouwer is als Antwerpen zonder Opel. Meer dan twee duizend zeshonderd families zitten binnenkort zonder werk. Wat kan je daarover schrijven zonder te vervallen in platitudes die zout in de wonde strooien? Dat het een ramp is voor wie daar werkt. Dat het een sociaal bloedbad is voor Vlaanderen. En dat de Duitsers hun slag hebben thuis gehaald.
Vooruitgang?
Zulke gebeurtenissen zijn ofwel zo dichtbij of van zo'n omvang dat ze het vertrouwen in de vooruitgang an sich onderuit halen. Veel mensen hebben het moeilijk om nog te geloven dat onze kinderen het beter zullen hebben dan zij zelf. Want hoe overtuig je sommige Leuvenaars dat ons systeem voor welvaart zorgt maar zij hun baan dreigen te verliezen en hun bazen samen 80 miljoen euro verdienen? Wat vertel je een vader en een moeder die beiden aan de slag zijn bij Opel Antwerpen over multinationale bedrijven die lak hebben aan regionale en federale overheden?
Kapitalisme zonder vrienden
De vrije markt neemt. En dat is lelijk. Bedrijfseconomisch is de uitleg simpel maar koud. Er wordt een vijfde minder bier gedronken in ons land en dus moet het bedrijf zich aanpassen aan de klant, zegt de directie. Er worden minder auto's verkocht in Europa en dus moet er een fabriek dicht, zegt Nick Reilly. Op een dag als vandaag heeft het kapitalisme weinig vrienden. Begrijpelijk maar niet billijk.
Individueel vs. Collectief
Want het kapitalisme geeft ook. Het is makkelijk te vergeten dat voor eeuwen het gemiddelde wereldwijde inkomen 200 dollar was. Het bedrag dat een gemiddelde werknemer in een geïndustrialiseerd land vandaag in één dag opstrijkt. Voor lange tijd werden we gemiddeld 25 of 30 jaar, vandaag is dat globaal 65 jaar. En armoede blijft een wereldwijd probleem maar de markt heeft de voorbije decennia al miljoenen Indiërs, Brazilianen en Chinezen uit de armoede getild. Zoals steeds hangt die vooruitgang dus af van het tijdstip waarmee je vergelijkt en de individuele situatie waarin je je bevindt. Veel meer mensen hebben het veel beter dan een eeuw geleden dankzij de vooruitgang van het kapitalisme. Maar zo'n algemene waarheid kan niet op tegen de persoonlijke en schrijnende verhalen van afgedankte arbeiders en hebzuchtige bazen die de achterkant van het systeem illustreren.
Vooruitgangsdenken is verarmd
Maar ook ons vooruitgangsdenken zelf is aan vernieuwing toe. Zoals een kerstessay in The Economist terecht opmerkte is dat de afgelopen jaren verarmd en verengd. Vooruitgang is niet hetzelfde als BNP. De Verlichting geloofde in de 18de eeuw dat bedrijven voor welstand konden zorgen en die op zijn beurt voor verlichting. Dat eerste is gebeurd. Maar het tweede is niet gevolgd. Het zijn gebeurtenissen zoals vandaag die ons de kans geven om die vernieuwde vooruitgang te verwezenlijken. Want de grootste roem ligt niet in het nooit struikelen maar in het recht krabbelen elke keer we vallen. Zo kan dat half miljard overheidssteun voor Opel nu in slimme innovaties worden gestopt. Zoals een investering in een elektrische auto die op termijn meer mensen werk verschaft, een flexibelere arbeidsmarkt met veilig vangnet en steun voor de uitbouw van een florissante creatieve industrie.
Fout communisme
De onderwerping van het individu aan het collectieve is gelukkig voltooid verleden tijd. Het communisme heeft gefaald omdat het onvoldoende het individueel belang als drijfveer van het menselijk handelen erkende. Het kapitalisme mag niet hetzelfde lot beschoren zijn voor de omgekeerde reden.
De Paradox van Parys verschijnt op vrijdag in De Standaard.
vrijdag 22 januari 2010
Vind je dit interessant? Deel het met anderen.
