Kuddegedrag
We kennen het van op school maar onderkennen het niet op de werkvloer: het feit dat de groep ons gedrag bepaalt. Zoiets geven we nu eenmaal niet graag toe omdat het niet strookt met de mythe van de vrije en ontvoogde mens. Toch legt een kudde zijn normen op, vaak tegen een hoge economische kost. En als collega's de ultieme kudde zijn, zijn wij het ultieme schaap. Een voorbeeld. Ik heb een vriend die we voor de handigheid even Dirk noemen. Hij is enkele maanden geleden voor de groendienst van één van de grootste gemeenten in ons land gaan werken. Op die manier kon hij als gescheiden papa op tijd thuis zijn om zijn kinderen van school te halen. Dirk is wat je noemt een geboren werker. Gemiddeld gezien heeft de man de man al een boom of tien gerooid, een plantsoen of vier aangeplant en een container of twee gevuld als de rest van het land ontwaakt.
Reprimande voor werklust
Nu zou je denken dat je met zo'n houding meteen de ster van de gemeentelijke groendienst wordt. Wie wil er immers niet zo'n collega? De gemeentelijke groendienst dus. Dirk heeft recent een vriendelijke doch niet mis te verstane reprimande gekregen van zijn ploegbaas. Reden? Zijn werklust. Zo namen zijn collega's het niet in dank af dat Dirk zich vragen stelde bij het feit dat er een volledige werkdag was voorzien om werkkleding uit te kiezen. Acht uur lang voor een opdracht van een kwartier. Of toen hij vriendelijk opmerkte dat om rond half vier 's middags uit te klokken, je niet noodzakelijk om half drie moet stoppen met werken. Dat was buiten zijn collega's gerekend die minstens een uur nodig hebben om ‘binnen te rijden' en te douchen. Maar het werd zijn overste pas echt te veel toen Dirk zich nietsvermoedend als (enige) werkwillige meldde op een stakingsdag. Zijn baas stuurde hem prompt naar huis met de vraag of hij een carrière van korte duur beoogde.
Bandwerk
En vooraleer u denkt dat dit fenomeen zich enkel op kosten van de belastingbetaler voordoet wil ik u het verhaal van een andere vriend van me niet onthouden. Die deed een vakantiejob bij een industrieel bedrijf in Leuven. Hij stond daar aan de band en zag daar hoe er twee mensen zich uitsloofden om hun werk snel en accuraat uit te voeren. Ook zij kregen te maken met de collectieve dwang van de werkvloer. Het acute gevaar voor de rest van de band was immers dat de directie de band zou versnellen op basis van de prestaties van de twee vlijtige arbeiders.
Face time
En vooraleer u denkt dat dit fenomeen zich beperkt tot arbeider jobs kan ik u vertellen dat er op mening bureau in dit land nerveus wordt geschuifeld rond de klok van zes. Want durft u naar huis te gaan voor uw collega's dat doen, laat staan als de baas nog achter haar bureau zit? Sommige bedrijven hebben er zelfs een woord voor: ‘face time.' Achter je bureau blijven zitten enkel en alleen om je gezicht aan de baas te laten zien. Terwijl je evengoed naar huis kon gaan.
Nie pleuje
Iedereen maakt in dergelijke situaties een afweging: plooien of mezelf het leven zuur maken. Want als je gedrag betekent dat je jezelf buiten de groep stelt, weet je dat je tekent voor een leven vol collegiale tegenkanting. En aangezien we acht uur op een dag op de werkvloer doorbrengen, is dat allesbehalve een prettig vooruitzicht.
Dure schapen
Dat soort schaapachtig gedrag heeft een enorme prijs. Het is moeilijk te berekenen, maar als je alle werknemers die uit vrees het zwarte schaap van het eiland te worden het motto 'festina lente' huldigen, bij elkaar optelt, dan verliezen we tonnen productiviteit. Niet alleen puur economisch is kuddegedrag schadelijk, ook ons sociale weefsel lijdt eronder. Want achter je scherm wat zitten surfen tot de baas vertrekt terwijl je eigenlijk thuis met de kinderen had moeten zijn, is niemands gedroomde tijdverdrijf. Het zou een pak goedkoper én leuker zijn als iedereen de moed had om de cultuur in de eigen kudde bij te sturen.
De Paradox van Parys verschijnt op vrijdag in De Standaard.
vrijdag 20 april 2012
Vind je dit interessant? Deel het met anderen.
