homo economicus
Elke week pijnigen wij onze hersenen om u een verse schijnbare tegenstelling voor te schotelen. Maar nog nooit zijn we stil blijven staan bij de een van de meest opvallende paradoxen uit de economie. Hoe irrationeel is het om een hele wetenschap te grondvesten op het model van de rationele mens? Daar moet je, lijkt ons, behoorlijk betoeterd voor zijn. En toch is de rationele homo economicus een basisfundament van de economie.
Economie stamt etymologisch van de Griekse woorden oikos (huis) en nomos (regels). De regels van de huishoudkunde vormen dus de ruggengraat van de economische wetenschap. Lionel Robbins schreef in 1932 dat de gedragswetenschap economie zich toespitste op het menselijk gedrag als een relatie tussen een doel en schaarse goederen die voor verschillende doeleinden kunnen worden aangewend. Fundamenteel gaat economie dus over het maken van keuzes.
In de studie van die keuzes gaan de meeste economen ervan uit dat mensen rationele beslissingen nemen. De ratio zou immers de kortste weg zijn naar het vervullen van onze individuele belangen. De homo economicus is de mens die gedreven wordt door zijn eigen belang, rationeel handelt, onnodig werk vermijdt en de vereiste inschattingen kan maken om die doelen te bereiken. Op deze man is de gehele economische wetenschap gebaseerd. Het enige probleem is dat ik hem nog nooit tegen het lijf gelopen ben. De homo economicus bestaat namelijk niet.
De Oostenrijkse School van economen vond zo'n fictieve modelmens als basis voor een wetenschap al een behoorlijk gek idee. Dan Ariely, professor aan het MIT, spit deze frivoliteit nu verder uit. In zijn pas verschenen boek Predictibly Irrational houdt hij ons, irrationele wezens, een spiegel voor. De enige constante die hij bespeurt in ons beslissingsproces is illogica. Zijn boek somt voorbeelden op van onoordeelkundige economische beslissingen. Zo hechten we meer waarde aan iets wanneer we er een hogere prijs voor betaald hebben. Of laten we ons beïnvloeden door relativiteit. Zo tonen experimenten aan dat u tien keer meer kunt verdienen dan vorig jaar en daar toch ongelukkig over kunt zijn. Dat komt dan door uw collega's. Als die meer verdienen dan u, dan bent u ervan overtuigd dat u onderbetaald bent. Of neem de zinsverbijstering die over ons neerdaalt bij de aanblik van het 'gratis'. Vraag je mensen of ze graag een truffel van een duur merk willen kopen voor 15cent of één cent betalen voor een chocoladedropje, dan kiest drievierde van de kopers voor de truffel. Wanneer de prijs van beide chocoladesnoepjes met 1cent vermindert (een truffel kost dan 14cent, het dropje wordt gratis) dan kiest plots maar een derde van de kopers om een truffel aan te schaffen. Logisch? Nee. Maar gratis.
De professoren Tversky en Kahneman gingen Ariely al voor in het bewijzen dat we allesbehalve rationeel zijn. In een bekend experiment vroegen ze studenten eerst aan een rad te draaien met cijfers en vroegen hen vervolgens hoeveel Afrikaanse landen er lid zijn van de Verenigde Naties. Wat bleek? Hoe hoger het cijfer op het rad, hoe hoger de studenten het aantal Afrikaanse VN-leden inschatten. Logisch? Nee. Maar het 'anker' principe heeft al menige economische beslissing beïnvloed.
Met andere woorden, de homo economicus is allesbehalve een levensechte afspiegeling van hoe wij beslissingen nemen. Al blijken sommige voorspellingen van economen, op basis van de homo economicus, zichzelf waar te maken. Verschillende studies hebben namelijk aangetoond dat studenten economie na hun studie meer uit eigenbelang handelen dan ervoor. Of hoe ook economie niet ontsnapt aan het axioma van life imitating art.
donderdag 27 maart 2008
Vind je dit interessant? Deel het met anderen.
Beste mensen van decouiils,Toen ik met de Pasen in Nederland was (ik woon alweer 12 jaar in het buitenland) vond ik decouiils in de kiosk. Prachtig blad om te zien! En heerlijk om te lezen. Het past helemaal bij mijn levensfilosofie: gezond, met oog voor de ons omringende wereld genieten van het beste wat mogelijk is zonder daarvoor kapitalen te moeten uitgeven.Ik ben sinds kort op een heel streng dieet (ik moet 40 kg afvallen) en met wat kleine aanpassinge passen jullie recepten perfect binnen de aanwijzingen van mijn dietiste, zo hoef ik nauwelijks concessies te doen (nou ja, afgezien van al die lekkere kaasjes dan), kan ik lekker eten en val ik toch af!Mijn probleem is natuurlijk om elke maand weer het blad naar Polen te krijgen. Met wat kunst en vliegwerk lukt dat, maar ik ben dus erg blij met deze site. Dank jullie wel!
geschreven door Danz op woensdag 13 juni 2012