Economie en zelfdoding
Elk jaar kosten zelfdoding en pogingen tot zelfdoding de Vlaamse economie 500 tot 600 miljoen euro. Dat zit hem, volgens Lieven Annemans die gezondheidseconoom is aan de UGent, vooral in het verlies aan arbeidsproductiviteit. Ter vergelijking voegt de professor er de kosten van het fileprobleem aan toe, die worden op 250 miljoen euro geschat. Ondertussen zijn de cijfers over zelfdoding zo alarmerend dat het niet enkel een maatschappelijk maar ook een groot economisch probleem is. De belangrijkste doodsoorzaak bij mannen tussen de 35 en de 50 jaar bij ons? Zelfmoord. Bij jongeren piekt zelfdoding eveneens als één van de belangrijkste doodsoorzaken. In totaal stappen er dagelijks drie Vlamingen uit het leven en ondernemen ongeveer 45 Vlamingen een poging. Dat zijn meer dan 1.100 Vlamingen per jaar die sterven door zelfdoding of vijf keer meer dan er Belgen vermoord werden in 2009. In Europa moeten we haast geen enkel ander land laten voorgaan als het op zelfdodingcijfers aankomt. We hebben dus een probleem.
Economische crisis
Minister Jo Vandeurzen van Volksgezondheid wijt het stijgende aantal zelfdodingen voor een deel aan de economische crisis. Dat is interessant omdat ze nog een andere link legt tussen zelfdoding, iets wat wij voornamelijk als een mentaal probleem zien - en dus een irrationele beslissing - en economische theorie die net de rationele mens als uitgangspunt neemt. Twee Princeton economisten kwamen al in 1974 op de proppen met een model dat sommige zelfmoorden kan voorspellen en kaderen als perfect rationeel. In het kort komt het erop neer dat je de waarde van een leven berekent. Dat doe je door alle geluk dat in leven kan zitten bij mekaar op te tellen, daar de kost van hoe je aan dat geluk komt van af te trekken en zo de net present value van je levensplezier te berekenen. Is de som negatief, dan is zelfmoord een redelijke beslissing.
Zelfdoding als rationele beslissing
In het model werd voorspeld en bewezen dat zelfmoord toeneemt naarmate je ouder wordt, afneemt als je inkomen stijgt en daalt wanneer je ‘zin in het leven' groot is. De opportuniteitskost of de prijs om zelfmoord te plegen is wel voor iedereen verschillend. Iemand die 20 is heeft een heel andere verwachting rond toekomstig geluk en inkomen en zal dus ook een hogere opportuniteitskost hebben om die rationele beslissing te nemen. Dit debat is belangrijk omdat het gaat over hoe we zelfdoding zien. Want zouden we even veel geld vrij maken voor een ziekte die tussen onze twee oren zit als voor een ziekte die rationeel is en kan genezen worden? Of vinden we het toch makkelijker fondsen te voorzien voor iets dat we kunnen oplossen dan voor psychische aandoeningen?
Gefaalde poging, beter leven
En er is nog iets dat economie ons kan leren over zelfdoding. Mensen die een niet-succesvolle poging tot zelfmoord hebben ondernomen doen het achteraf economisch veel beter dan zij die wel zelfmoord overwogen hebben maar nooit een poging ondernomen hebben. De eerste categorie verdient gemiddeld een vijfde meer dan de laatste. Dat wordt verklaard door het feit dat een keer je zelfmoord probeert en faalt je heel wat makkelijker zorgen en aandacht krijgt van medische professionals maar ook van familieen vrienden. Hulp levert dus duidelijk resultaten op.
Piraha
Zelfdoding is dus niet enkel een menselijk, irrationeel drama maar ook een grote economische kost die soms stoelt op een rationele beslissing. Hoe we zelfdoding zien, bepaalt hoe we het probleem aanpakken. In ieder geval moeten we dringend een kijkje gaan nemen in de Amazone. Daar woont de Piraha stam die geen enkel gekend geval van zelfdoding telt.
Zit je met vragen over zelfdoding? Dan kan je terecht bij de Zelfmoordlijn op 02 649 95 55 of op www.zelfdoding.be. De Paradox van Parys verschijnt op vrijdag in De Standaard.
vrijdag 13 april 2012
Vind je dit interessant? Deel het met anderen.
Beste heer Maes,
Uw stelling dat mijn column het moeilijker maakt voor mensen met een psychische aandoening om hulp te zoeken en uw bewering dat mijn column indirect bijdraagt aan het aantal zelfdodingen in Vlaanderen betreur ik. Ik vind ze zelfs zo over de top dat ik twijfel of ik ermee moet lachen. Ze kan enkel voortvloeien uit een zeer selectieve lezing van mijn column. Want u weet net zoals ik dat geen van beide feiten waarvan u me beschuldigt in mijn bedoelingen ligt. Mijn column heeft enkel het economische aspect van zelfdoding als uitgangspunt. Het klopt dat een groot deel van de huidige werking rond zelfdoding gestoeld is op wat u in uw laatste zin zegt: het geloof dat zelfdoding voortvloeit uit een ‘lijden dat tijdelijk onhoudbaar is.’ Want als dat zo is, dan zijn mensen die een poging tot zelfdoding ondernemen maar tijdelijk in die situatie en hebben wij als maatschappij geen reden om hen te stigmatiseren of hen niet opnieuw op te nemen. Ik sta voor alle duidelijkheid achter die goede bedoeling. De vraag die ik opwerp in mijn column is of dit wel het correcte uitgangspunt is. Een andere (of een ruimere) kijk die een beslissing over te gaan tot zelfdoding ook als weloverwogen en rationeel beschouwt, er niet toe zou leiden dat we meer fondsen vrij maken en er als maatschappij nog anders tegen het fenomeen zouden aankijken. Een vraag waar ik het antwoord niet op heb, maar die ik wel de moeite vond om te stellen omdat ze ons dwingt om ook eens op een andere manier naar dit fenoneem te kijken. Ik vind het fijn dat u bijdraagt aan het debat en de moeite neemt om uw gedachten neer te pennen maar laat ons wel afspreken dat we het beleefd houden en mekaar niet nodeloos beschuldigen. Dat kan een interessant debat enkel vooruit helpen. Ik wens u een prettige vrijdagavond.
Lorin
geschreven door .(JavaScript moet ingeschakeld zijn om dit email adres te bekijken) op vrijdag 13 april 2012
Geachte heer Parys,
In de paradox van Parys (DS 13/04/2012) suggereert u dat psychische aandoeningen tussen de oren zitten, irrationeel zijn en niet kunnen genezen worden.
Met dergelijke stelling doet u niet enkel de waarheid geweld aan maar staat u ook in voor de verdere stigmatisering van psychiatrische patiënten. Psychische aandoeningen verschillen wat de geneesbaarheid betreft in se niet van lichamelijke ziektes. Sommige mensen genezen volledig, bij andere personen kan de ziekte gestabiliseerd worden. Anderen blijven ziek en sommigen sterven. Het onderscheid dat u maakt is bovendien artificiëel omdat heel wat ziektes bestaan uit een combinatie van psychische en een lichamelijke elementen. Een depressie vloeit voort uit depressieve gevoelens en heeft ook te maken met een dysfunctie in het lichaam, meer bepaald in de hersenen (verminderde aanmaak van serotonine). Zelfs de Romeinen onderschreven deze stelling : “Mens sana in corpore sano.”
Het actieplan van minister Vandeurzen, dat ik voor de volle 100% steun, tracht de stigmatisering van psychiatrische patiënten tegen te gaan.
Door uw uitspraak verhoogt u de drempel die patiënten moeten nemen als ze hulp willen inroepen en ontneemt u een kwetsbare groep mensen het laatste sprankeltje hoop. Op die manier draagt u indirect bij tot een verhoging van het aantal zelfdodingen in Vlaanderen. Dit lijkt mij ietwat paradoxaal te zijn.
Daarnaast merk ik op dat de wetenschappelijke literatuur (en mijn lichtentiaatsthesis) een beduidend hoger cijfer voor de waarde van een mensenleven naar voren schuift. Waardering van een mensenleven via de arbeidsproductiviteit houdt enkel rekening met de waarde die vrienden of familie hechten aan het leven van de zelfdoder. Maar een verloren leven is vooral voor de mens in kwestie nadelig. Deze component moet ook gewaardeerd worden, ook al lijkt de persoon die voor de dood kiest op dat specifieke moment niets om zijn/haar leven te geven. De onderliggende rationale is niet dat het leven niets waard is maar dat het lijden op dat moment onhoudbaar is.
Met vriendelijke groet,
Johan Maes
Alsemberglaan 33
3060 Bertem
geschreven door .(JavaScript moet ingeschakeld zijn om dit email adres te bekijken) op vrijdag 13 april 2012