De Paradox van Parys: Volksverheffing
Deze week belandde een parel van een boekje op mijn bureau: Het blauwe doosje. Daarin wordt een stuk onbekende innovatiegeschiedenis uit ons industrieel en sociaal verleden belicht. Wie tweede helft van de 19de eeuw zegt, denkt in ons land meteen aan het boek van Louis Paul Boon, Pieter Daens. Priester Daens streed toen in Aalst tegen de uitbuiting van het werkvolk in de textielfabrieken en beleefde onzachte aanvaringen met het katholieke establishment in de persoon van Charles Woeste.
Uitbuiting
Geen prettige tijden. De helft van de bevolking was arm, bijna driekwart ongeletterd. Een gemiddeld mijnwerkersloon bedroeg 1,72 frank per dag, maar je had het dubbele nodig om te overleven. Patrons verzonnen manieren om nog meer rendement uit hun werknemers-citroenen te persen terwijl 12-jarigen 68 uren werkten. In datzelfde tijdsgewricht vond 63 kilometer oostelijker van Aalst een merkwaardig en vergeten verhaal plaats. Daar richtte Edward Rémy in 1857 een stijfselfabriek op aan een molen. In een mum van tijd werkten er 1.000 mensen in de fabriek en barstte het dorp Wijgmaal uit zijn voegen. Rémy, een liberaal Leuvens gemeenteraadslid, was niet enkel de vader van het bekende stijfsel uit het blauwe doosje, hij was ook de oprichter van het liberaal paternalisme.
Eerste sociale zekerheidssysteem
Op eigen initiatief bouwde hij voor zijn medewerkers een performant en betaalbaar sociale zekerheidssysteem uit. De Leuvense burgemeester Louis Tobback heeft het in zijn bijdrage in Het blauwe doosje over een ‘feitelijk alomvattend concept van sociale zekerheid. Het zou nog tientallen jaren en twee wereldoorlogen duren voor de meeste van deze opvattingen veralgemeend werden'. De liberale ondernemer richtte niet alleen een School voor Volwassenen op, voor mannen én voor vrouwen, maar ook een Naaischool en een Huishoudschool. Hij bouwde 250 werkmanswoningen die konden worden gehuurd of gekocht via een goedkope lening. Als je vijf jaar in dienst was en beloofde nog eens tien jaar te blijven, kreeg je een bouwpremie van 5.000 frank. In 1864 zag de Kas voor Onderlinge Bijstand het licht. Die kwam tussen bij ziekte, hospitalisatie of dokterskosten. Indien nodig kreeg je gratis vlees, brood, linnen en kolen. En op het einde van je leven was er ook een tussenkomst in de begrafeniskosten.
Werk van den Regenmantel
Een spaarkas, een mutualiteit, fanfare, crèche en rustoord volgden. Samen met een pensioenkas, een hulpkas en een opvangtehuis voor daklozen. Kers op de taart was het Werk van den Regenmantel. Arbeiders
die van verder dan zes kilometer moesten komen door onguur weer, kregen een warme regenmantel in bruikleen. En terwijl vandaag de socialistische burgemeester van Leuven een liberaal roemt, richtte de overtuigde liberaal toen als rechtgeaarde katholiek de Sint-Jozefschool in Kessel-Lo op. In het heetst van de schoolstrijd.
Etiketten
Geen interessantere mensen dan zij die niet voor één gat te vatten zijn. Jammer dat de geschiedenis hen vaak vergeet want een man als Rémy richtte niet enkel een bedrijf op dat vandaag nog bestaat en van innovatie zijn DNA maakte, hij innoveerde ook sociaal in een periode waarin dat allesbehalve voor de hand lag. Net wat we vandaag nodig zouden kunnen gebruiken.
vrijdag 15 oktober 2010
Vind je dit interessant? Deel het met anderen.
Ik wou u alleen even signaleren dat wij op onze website over de geschiedenis van het sociaal werk in Vlaanderen een pagina hebben gewijd aan drie grote ondernemers met sociale visie en impact op het einde van de negentiende en begin twintigste eeuw: m.n. Rémy, Solvay en Gevaert.
Zie hiervoor bovenstaande link naar die pagina.
Heb ondertussen de publicatie van ‘Het blauwe doosje’ opgenomen, met uw toelichting.
Vriendelijke groet en bedankt voor het signaal via de krant en uw website/twitter ...
Groet
Wim Verzelen
geschreven door Wim Verzelen op vrijdag 15 oktober 2010
@Rudi - bedankt!
@ Wim - super, ik bekijk die pagina want ze was me tot nu toe onbekend, bedankt voor de tip!
geschreven door .(JavaScript moet ingeschakeld zijn om dit email adres te bekijken) op vrijdag 15 oktober 2010
Wauw!
geschreven door Rudi De Kerpel op vrijdag 15 oktober 2010