Kennisoverlast

220px-Francis_Bacon,_Viscount_St_Alban_from_NPG_(2)

In 1605 schreef Francis Bacon het boek ‘The proficience and advancement of learning' dat hem meteen tot vader van de vooruitgangsgedachte kroonde. Een belangrijk idee waarin we vandaag nog steeds geloven en waarop onze wetenschap en economie nog voortbouwen. Kort samengevat komt het hierop neer: omdat we elke dag collectief meer weten dan de dag voordien en we die wetenschap ook kunnen toepassen, gaan we er als samenleving elk jaar op vooruit. We kunnen nieuwe medicijnen ontwikkelen, efficiënter produceren of betere kunst maken gebaseerd op de cumulatieve wijsheid van generaties voor ons.

Paradox
Ik vind dat idee van vooruitgang heerlijk. Maar het is een gedachte waarin ook een enorme paradox verscholen zit. Want het vooruitgangsdenken is zijn eigen ergste vijand. Als we elk jaar meer weten, moeten we elk jaar ook meer studeren dan het vorige vooraleer we nieuwe kennis aan de bestaande kunnen toevoegen.

Kennislast
Dat creëert een probleem, want de kennislast die we elk jaar meezeulen, wordt dan zo groot dat ze niet enkel een bron maar ook een belemmering voor innovatie kan worden. Opeenvolgende generaties van uitvinders en vernieuwers moeten steeds harder en langer studeren omdat de kennisgrens steeds verder komt te liggen. Dat dit effectief het geval is, toont onderzoek van Benjamin Jones aan. Dat stelt dat de gemiddelde leeftijd waarop een onderzoeker een doorbraak doet, in stijgende lijn gaat.

Slimme oplossingen
Het vooruitgangsdenken zou niet zijn wat het is als de mensheid niet met een paar slimme oplossingen op de proppen was gekomen. We studeren eerst en vooral steeds langer, sommigen zelfs levenslang. Gemiddeld zitten we nu meer dan elf jaar op schoolbanken.

Een tweede manier om met die kennislast om te gaan, is meer specialiseren, zodat we veel van weinig weten maar ook weinig van veel. Maar hoe kleiner onze algemene kennis, hoe beperkter onze capaciteit om verbanden te leggen met andere takken van wetenschap of zakendoen. En net in zo'n kruisbestuiving zit de kracht van vernieuwing.

Dus, en dat is de derde oplossing, proberen we steeds meer in groep te doen. Ook dat heeft Jones bestudeerd: in de loop van de geschiedenis neemt het belang van teamwerk toe. De uitvinder die op zijn eentje een vondst doet, is een uitzondering geworden.

Ten slotte kunnen we proberen zoveel mogelijk kennis te delen. Door het internet is er nog nooit zo'n hoeveelheid kennis zo gemakkelijk voor zo velen beschikbaar geweest. Maar net daardoor lijkt het zoeken van de juiste informatie vaak op het lokaliseren van een speld in een hooiberg. Alleen wie de juiste informatie kan vinden en combineren, kan vooruitgang boeken. Ook hier was Bacon een voorloper. Hij lanceerde het adagium 'knowledge is power'.

Eeuwenoud, springlevend
De vooruitgangsgedachte is meer dan vierhonderd jaar oud maar nog steeds springlevend. Op een ogenblik dat we in Europa op een kruispunt staan en sommigen denken dat we achteruit gaan, kunnen we ons optrekken aan een Engelse filosoof die enkele van de meest vernieuwende ideeën lanceerde op een ogenblik dat zijn collega's intellectuelen met weemoed achterom keken. 'Verlichting,' schreef Bacon, 'ligt binnen onze macht. Wat ervoor nodig is, is een samenwerking tussen geleerde burgers en de actieve ontwikkeling van de kunst en de wetenschappen.' Welaan, vooruit dan!

De Paradox van Parys verschijnt op vrijdag in De Standaard.

vrijdag 15 juni 2012 - Geef je commentaar (2)

Vind je dit interessant? Deel het met anderen.

© Lorin Parys. - webdesign blau - Lorin Parys. RSS 2.0 - disclaimer en privacy